در راه سلوک
معبودا! اگر تو خود، از روی رحمت (سلوکم را) با توفیق نیکو آغاز نکنی، پس کیست (به جز تو) که مرا به سوی تو کشاند(فرازی از دعای صباح) 
قالب وبلاگ

برای پاسخ به این پرسش توجهتان را به مقاله زیر (مجله پرسمان، ش 5، بهمن 81، مقاله بهره وری زمان، ص 27 - 25) جلب می کنیم:
       زمان از میان رفتنى است و نمى‏توان آن را پس انداز کرد. تنها مى‏توان آن را به روش‏هاى مختلف به بهره‏ورى رساند. وقت آن قدر ارزشمند است که خداوند به آن سوگند یاد کرده است. به قول برایان تریسى: «کیفیت زندگى شما به میزان بهره‏ورى شما از زمان بستگى دارد و این که کیفیت مدیریت زمان شما در استفاده بهتر از وقت چگونه است.»1
     

ممکن است این پرسش در همین آغاز ایجاد شود که شاه کلید بهره‏ورى یا مدخل اصلى به سمت بهره‏ورى زمان چیست؟ پاسخ یک کلمه است: نظم.
       از دهه نود به بعد، زمان سرمایه تلقى شد و افراد همواره ارشاد مى‏شوند در پى یافتن راه‏هایى باشند که زمان انجام کارها را مرتب کنند و حتى آن را کاهش دهند. این قاعده را تجدید سازمان مى‏خوانند. تجدید سازمان یعنى زمانى که فرد پیوسته در جست و جوى راه‏هاى بهتر، منظم‏تر، سریع‏تر و مؤثرتر براى حصول به نتایج مثبت گام بر مى‏دارد.
      
      
نظم پذیرى و بهره‏ورى
       نظم پذیرى دروازه و مجوز ورود به سمت بهره‏ورى است. امروزه رتبه بندى کشورهاى مختلف جهان، از نظر شاخص‏هاى رقابت پذیرى، بیانگر این واقعیت است که سبب بالا بودن این شاخص در بعضى کشورها، بالا بودن سطح نظم پذیرى آن جوامع است. بسیارى از استادان جامعه‏شناسى، مانند آنتونى گیدتر، ایجاد عادت نظم پذیرى در آحاد جامعه را مبناى توسعه یافتگى مى‏دانند و معتقدند بدون این عادت امکان بهره‏ورى و پیشرفت وجود ندارد. بررسى‏ها نشان مى‏دهد وجه مشترک تمام کشورهاى توسعه یافته نظم پذیرى منابع انسانى آن‏ها است. باید توجه داشت:
       الف) اگر از دریچه نظم و تقیّد به آن به زندگى بنگریم و از اتلاف این سرمایه جلوگیرى کنیم، محیط و روزگار برایمان زیبا مى‏شود و احساس بهره‏ورى مى‏کنیم.
       ب) عمر، زمان و فرصت‏ها دست خداوند متعال است؛ اما نتیجه آن به دست خود ما است. باید از ثمره آن بهره‏ورانه، بهره گیریم.
       ج) در بحث بهره‏ورى از زمان، نشیب‏ها بسیار است. اگر نشیبى در زندگى نباشد، قدر فرازها را نخواهیم دانست.
       د) اگر از وقت درست استفاده کنیم، همیشه وقت کافى داریم؛ و این یکى از معانى بهره‏ورى است.
       به استادى گفتم: تعبیرى قشنگ براى زمان و بهره‏ورى بفرمایید. بى‏درنگ فرمود: براى ترقى و رشد در زندگى و بهره‏ورى از زمان نباید در انتظار یک آسانسور به سر برد. باید راه پله را پیش گرفت و پله پله بالا رفت.
       افراد نیکبخت و داراى پشتکار که بهره‏ورانه با زمان برخورد مى‏کنند، به یکدیگر شباهت‏هایى دارند؛ ولى هر نگون بختى که در دور ریختن فرصت‏ها تسلیم شده، اصطلاحاً در جهت تخریب زمان خود گام بر مى‏دارد، از بدبختى ویژه برخوردار است. روح تحقیق، دقت، تفکر، نکته سنجى و موشکافى، ذوق سلیم، سعه صدر و انصاف، عشق به حقیقت و بى‏پروایى علمى زاده بهره‏گیرى از زمان است. کسانى در مدت تحصیل خویش سوخت‏گیرى علمى خوبى انجام مى‏دهند که از فرصت‏ها به صورت بهینه استفاده مى‏کنند.
      
      
الگوى بهره‏ورى از زمان
       عمدتاً روش زندگى انسان‏هایى که از زمان بهره‏گیرى مناسب انجام مى‏دهند و از فرصت‏ها به نحو احسن استفاده مى‏کنند، قابل تأمل و اقتباس است؛ حتى اگر در نوع فعالیت و اهداف با ما تفاوت داشته باشند. ابوریحان به نظم شهره بود و از فرصت‏ها به خوبى استفاده مى‏کرد. او، پس از استقرار در غزنه، چند بار به زادگاهش خوارزم سفر کرد و در غالب جنگ‏هاى سلطان محمود در هندوستان شرکت جست. ابوریحان در این کشور بیش‏تر با علما و حکماى هندمعاشرت داشت. بنابراین، زبان سانسکریت آموخت، اطلاعات خود را وسعت داد و مواد کتاب معروف خود «تحقیق ماللهند» را فراهم ساخت. پیش از بیرونى، کسى در جهان اسلام به هند پژوهى دست نزده است. در غرب و شرق نیز، به گزارش تاریخ، تنها یک سفیر یونانى (295 پیش از میلاد) و یک روحانى چینى (چهار صد سال پیش از بیرونى) و یکى دو تن دیگر درباره هند تحقیق کرده‏اند. از آن جا که بیرونى انسانى منظم، مدقق و محقق بود، نوشته‏هایش معتبر است.
       تألیفات این بزرگمرد که نمونه کاملى از فرصت‏شناسى و بهره‏ورى از زمان است به 131 مجلّد مى‏رسد. او کتاب‏هایى را از سانسکریت به عربى ترجمه کرد و واسطه نقل دانش اسلامى به هندوستان بود.
      
      
چهار اصل طلایى در بهره‏ورى از فرصت‏ها
       1. آرایش مجدد: پیوسته در پى یافتن راه‏هایى باشید که وقت و امکاناتتان را بر مسائلى که بیش‏ترین ارزش را براى رشد و تعالى شما دارند، متمرکز کند.
       2. باز آفرینى: همواره در پى یافتن راه‏هایى باشید که عملکرد شما را کاملاً متحول کند؛ به گونه‏اى که فعالیت‏هاتان با اهداف بلند مدت شما بیش‏تر هماهنگ شود.
       3. قاطعیت: تردید و دو دلى از عوامل مهم اتلاف وقت است. در 80 درصد موارد باید وقتى ایده‏اى خاص به ذهنتان مى‏رسد، در مورد اجرا یا عدم اجراى آن قاطعانه تصمیم بگیرید.
       4. سرعت عمل: سرعت عمل در کار شرط اساسى موفقیت است. شور و شوقِ عملکردِ سریع را در خود پرورش دهید.
       «پیشرفت و ترقى از آن افرادى است که سرعت عمل دارند. افراد مُردّد آن قدر طول مى‏دهند که همه چیز خراب مى‏شود.» بنابراین، اگر مى‏خواهید از پیشتازان حرفه و مقطع و رشته تحصیلى خود باشید، باید د رکار خود به داشتن سرعت و قابل اعتماد بودن مشهور شوید و تردید و دو دلى را، مگر در موارد ابهام، از خود دور سازید. حضرت امام على(ع) مى‏فرماید: «اگر از چیزى ترسیدى به سمت آن حرکت کن.»2
       این اصل، از اصول ریسک‏پذیرى است. مراد از ترس در این جا بیش‏تر واهمه ذهنى و ترس خیالى است و حضرت مولى الموحدین امیرالمؤمنین(ع) بر سرعت عمل و از دست ندادن فرصت‏ها تأکید مى‏ورزد. رالف امرسون (شاعر) نیز مى‏نویسد: «از هر چه که مى‏ترسید آن را عملى سازید.»3
      
      
چرا بحث بهره‏ورى روز به روز جدى‏تر مى‏شود؟
       توجه به مسائل زیر، براى درک پاسخ این پرسش ضرورت دارد:
       1. تفاوت انسان و دیگر آفریده‏ها
       اگر انسان و سایر مخلوقات را داراى تفاوت ذاتى مى‏دانیم و انسان را اشرف مخلوقات مى‏پنداریم، باید زمینه‏هایى فراهم آورد تا انسان با کار و شغل خود، رشد و ارتقا یابد. توجه به بهره‏ورى خصوصاً «بهره‏ورى زمان یعنى اتخاذ موضع قاطعانه در قبال سکون و رکودى که جوهره انسانیت و انسان را نابود مى‏سازد
       2. محدودیت‏ها
       امروز محدودیت‏هاى موجود توجه به بهره‏ورى از زمان را اجتناب ناپذیر مى‏سازد. محدودیت در همه چیز (فرصت‏ها، ظرفیت‏ها، امکانات، دانشگاه‏ها،
       اشتغال، درآمد و...) هویدا شده است. بنابراین، هرکس مهرورزانه و بهره‏ورانه با زمان حرکت کند و اصطلاحاً موتورهاى ذهنى خود را روشن سازد و با تانک فکرى به سمت اهداف پیش رود و مهم‏تر از همه رقص اندیشه راه بیندازد، موفق‏تر است. امروزه بهره‏ورى از فرصت‏ها بهترین پاسخ به محدودیت‏هاى برنامه‏ریزى شده و غیر برنامه‏ریزى شده است.
       3. تعهد و مسؤولیت
       تعهد و مسؤولیت یک مسلمان مؤمن و خواهان رشد و پیشرفت، باید در طول زمان امتداد داشته باشد. تمام ذخایرانسانى و غیر انسانى امانت‏هایى متعلق به تمام انسان‏ها است. باتوجه به بهبود بهره‏ورى مى‏توان به نحو احسن از سهم آیندگان و حاضران محافظت به عمل آورد.
       4. تداوم حیات‏
       ایستادگى و حضور مؤثر در صحنه دنیاى امروز - با همه تحولاتى که از دهه 1970 به بعد صورت گرفته - مستلزم سرعت و ودقت عمل بیش‏تر است. باید زمان را با حفظ کیفیت و کمیت یا بهبود آن‏ها به زنجیر کشید؛ و گرنه رقابت‏هاى هولناک در آینده تومار حیات هر غافلى را در هم خواهد پیچید. بهبود بهره‏ورى، خصوصاً نیروى انسانى، با اتکا به حرکت همه جانبه ملى هر فاصله‏اى را به سرعت جبران مى‏کند.
      
      
بهره‏ورى و خلاقیت
       خلاقیت و نوآورى بابهره‏ورى ارتباط تنگاتنگ دارد. یکى از ویژگى‏هاى سال‏هاى آغازین هزاره سوم میلادى در دنیاى امروز سرعت تغییرات است. جامعه‏هایى مى‏توانند در صحنه جهانى حضور فعال داشته باشند وتماشگر باقى نمانند که با تغییرات متحوّل شوند و به غنى سازى خود پردازند و با حفظ فرهنگ بومى، برنامه‏هاى مختلف داشته باشند. در شرایط کنونى، وجود ذخایر و منابع طبیعى در یک کشور چندان مزیّت قلمداد نمى‏شود. آنچه امروز مزیت به شمار مى‏آید، توان خلاقیت و نوآورى است که در دانشجویان و شاغلان هر کشور وجود دارد؛ زیرابا استفاده از خلاقیت و نوآورى مى‏توان از ذخایر و منابع موجود بهره گرفت؛ آن را به کالاها و خدمات متنوع و داراى ارزش افزوده بالاتر تبدیل کرد و در کشورهاى دیگر جهان به فروش رساند.
      
      
مثلث بهره‏ورى
       امروزه، براى بهره‏ورى از زمان و فرصت‏ها و مدیریت فردى و اجتماعى، در بحث بهره‏ورى از مثلثى با سه ضلع پر اهمیت و داراى سه مؤلفه سخن به میان مى‏آید.
       1.انگیزه(Motive): تمایل فرد براى وارد شدن به فعالیت‏هاى جهت دار و ضرورى انگیزه نام دارد. انگیزه از ایمان و احساس تعهد در برابر هدف‏ها مایه مى‏گیرد. هر چه مشارکت افراد در تصمیم‏گیرى‏ها و هدف گذارى‏ها بیش‏تر باشد، به همان نسبت انگیزه‏ها قوى‏تر خواهد شد. البته لازمه این مشارکت، نظام ارتباطى مناسب است که مى‏تواند آگاهى از اهداف و برنامه‏ها را فزونى بخشد.
       2. روحیه(Morale): انگیزه پدیده‏اى فردى است؛ اما روحیه پدیده‏اى گروهى به شمار مى‏آید که به صورت انتخاب هدف‏هاى مشترک و تلاش در راستاى تحقق آن‏ها تجلى مى‏یابد. روحیه ایده‏ها و فعالیت‏هاى ذهنى انسان را جهت مى‏دهد.
       3. نظم و انضباط(Desepline): حس اطاعت و تعهد در برابر زمان، فرصت، قو انین و مقررات و برنامه‏ها از شاخص‏هاى مهم بهره‏ورى است؛ به عبارت بهتر، «فرد منظم دربان فرصت‏ها است
      
      
سخن آخر:
       مهارت‏هاى بهره‏ورى از زمان وفرصت‏ها عامل جامه عمل پوشاندن به اهداف و آرزوها است؛ و تنبلى و بى‏نظمى و آشفتگى دزد آرزوها و موفقیت‏ها شمرده مى‏شود. مهارت‏هاى بهره‏ورى کمک مى‏کند تا از اوقاتى که به مطالعه، کار، تحقیق، کلاس درس و فعالیت‏هاى دیگر مى‏پردازید، بیش‏ترین بهره به دست آید. علاوه بر نظم و روحیه و انگیزه، موارد زیر نیز در شمار این مهارت‏ها جاى دارد.
       الف) خود ارزیابى مستمر
       ب) تمرکز حواس
       ج) پرسیدن
       د) برخورد سؤالى داشتن  

       ه) کشف ارتباط مسائل با همدیگر
       و) یادداشت فعالیت‏ها
       ز) تقسیم کارها
       ح) زمان بندى
       رویکرد شما به فرصت‏ها و زمان تا حد زیادى پیشرفت و موفقیت شما را رقم مى‏زند. انسان‏هاى بهره‏ور حتى مى‏توانند همزمان بر دو یا چند تفکر متضاد تمرکز کنند و به کار ادامه دهند؛ یعنى هم دید دراز مدت داشته باشند و هم کوتاه مدت.
      
       پى‏نوشت:
       1. مدیریت زمان (رموز استفاده بهتر از وقت در زندگى و کار)، برایان تریسى، ترجمه اشرف رحمانى و کورش طارمى.
       2. مدیریت اسلامى، دکتر حقیقى.
       3. قدرت شعور باطن، ژوزف مورفى، ترجمه قراچه داغى، ص 266.
       4. آشنایى با بهره‏ورى به زبان ساده، معاونت آموزش و نیروى انسانى سواد آموزى کشور، ص‏5.
       5. نهج البلاغه.
       6.غررالحکم و دررالکلم.

[ جمعه 3 مهر‌ماه سال 1388 ] [ 08:31 ق.ظ ] [ مسافر ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

آمار سایت
تعداد بازدید ها: 42528

  • پرشین تم
  • کد آهنگ
  • ضایعات